E. SAVAŞ YILLARINDA TÜRKİYE
+ Mihver Devletler 2. Dünya Savaşı süresince coğrafi konumundan dolayı Türkiye’yi savaşa sokmak için çaba sarfettiler.
+ Türkiye savaş dışı kalmak, toprak bütünlüğü ve bağımsızlığını korumak için Müttefik ve Mihver devletlerin arasındaki çıkar çatışmalarından faydalanarak bir denge politikası uyguladı ve savaş dışı kaldı.

a) II. Dünya Savaşı’nda Türk Dış Politikası

DURUM: Nisan 1939’da İtalya Arnavutluk’u işgal etti.
TÜRK DIŞ POLİTİKASI: Türkiye, İngiltere ve Fransa’ya yaklaştı. Türkiye, bu ülkelerden SSCB’ye karşı savaşa ihtimali sebebiyle büyük miktarda askeri araç-gereç talep etti. Bu durum görüşmeleri yavaşlattı.

DURUM: Ağustos 1939’da Almanya ve SSCB’nin saldırmazlık anlaşması yaparak Doğu Avrupa’yı paylaştı.
TÜRK DIŞ POLİTİKASI: Bu durum Türk dış politikasının hassas dengelerini bozdu. Türkiye, İngiltere+Fransa ile SSCB arasında kaldı. SSCB’ye giden Türk dış işleri bakanı İngiltere ve Fransa ile yapılacak olan anlaşmaya SSCB’nin de katılımını sağlamaya çalıştı. SSCB’de Türkiye’nin İngiltere ve Fransa ile yakınlaşmasını engellemeye çalışıyordu. SSCB’nin boğazlarla ilgili istekleri görüşmelerin sonuçsuz kalmasına sebep oldu.
Türkiye, 19 Ekim 1939’da İngiltere ve Fransa ile “Karşılıklı Yardım Anlaşması” imzaladı. Buna göre:
+ Akdeniz’de Avrupalı bir devlet savaşa yol açarsa Türkiye ile İngiltere+Fransa arasında “etkin işbirliği” olacaktı.
+ Üstteki maddenin önşartı İngiltere ve Fransa’nın ayni ve maddi yardım yapmasıdır.
+ Türkiye, SSCB ile savaşa girmesini gerektirecek bir yükümlülükten muaftır. (Ek protokol)

DURUM: İtalya, 10 Haziran 1940’da İngiltere ve Fransa’ya savaş ilan etti.
TÜRK DIŞ POLİTİKASI: Karşılıklı Yardım Anlaşması’nda öngörülen durum ortaya çıkmış oldu. SSCB-Alman yakınlığı devam ederken, Türkiye’nin müttefiklerin yanında savaşa girmesi SSCB’nin tepkisini çekebilirdi. Türkiye, askeri malzemelerin verilmemiş olmasını ve ek protokolü bahane ederek savaşa girmedi.

DURUM: 1940 sonlarında Balkanlar da Alman-SSCB rekabeti başladı.
TÜRK DIŞ POLİTİKASI: Bu durum SSCB-Türkiye ilişkilerini iyileştirdi.

DURUM: 1941’de Hitler Balkan Harekatı’nı başlattı.
TÜRK DIŞ POLİTİKASI: Hitler’in Balkanlar ve Türkiye üzerinden Orta Doğu petrollerine ulaşma ihtimali İngiltere’yi endişelendirdi. İngiltere, Türkiye’nin savaşa girmesi halinde her türlü yardımı yapmaya hazır olduğunu bildirdi.
Yunanistan’ın Hitler, tarafından işgali ve Bulgaristan’ın Mihver Devletlerin yanında savaşa girmesi, Türkiye’yi savaşa sınır yaptı. Türkiye ile İngiltere’nin yakınlaşmasını engellemek isteyen Almanya 18 Haziran 1941’de saldırmazlık paktı imzaladı.
22 Haziran’da Almanların SSCB’ye saldırması Türkiye’yi rahatlattı.

DURUM: 1941 sonlarında Almanlar, Orta Doğu ve Kafkaslar bölgesine yönelik harekata girişti. ABD savaşa girdi.
TÜRK DIŞ POLİTİKASI: Bu durum Müttefiklerin Türkiye’nin kendi yanlarında savaşa girmesi taleplerini arttırdı.

Adana Konferansı kısa özeti için tıklayınız.
Kahire Görüşmeleri kısa özeti için tıklayınız.

DURUM: Savaşın sonuna yaklaşılması.
TÜRK DIŞ POLİTİKASI: Kahire Görüşmeleri sonrası Türkiye’nin askeri ihtiyaçlarının tespiti konusunda yaşanan aksaklıklar Türkiye ile Müttefikler arasındaki ilişkileri durma noktasına getirdi.
1944 yılında Türkiye ilişkileri tekrar canlandırma adına Alman gemilerinin Boğazlardan geçmesini engelledi ve bu ülkeye yaptığı ihracatı engelledi.

23 Şubat 1945’te Türkiye Almanya’ya savaş açtı. Sembolik olan bu hareketin sebebi; San Francisco Konferansı’na katılabilmek ve Birleşmiş Milletlerin asil üyeleri arasında yer alabilmekti.