Haliç'in Sakin Sularında Bir Gelenek: HALİÇ'TE SANDALCILAR "Haliç’in Kürek Sesleri, Hafızanın Mavi Damarı." Nusret Karaca

nusretk Çevrimdışı

nusretk

Member
Haliç'in Sakin Sularında Bir Gelenek: HALİÇ'TE SANDALCILAR
"Haliç’in Kürek Sesleri, Hafızanın Mavi Damarı."
Nusret Karaca

İlk, orta ve lise eğitimini Silahtarağa, Hasköy ve Eyüpsultan'da tamamlamış, Haliç kıyılarını tanıyarak, oranın kokusunu soluyarak büyümüş, orada öğretmenlik yapmış, Haliç ile ilgili kitaplara imza atmış, şiirler ve makaleler yazmış biriyim. "Haliç Sandalcıları"nı görerek, araştırarak öğrendiklerim, tuttuğum notlar ve 2000 yılında çektiğim fotoğrafları ekleyerek bir şeyler yazmadan geçmek olmazdı.
Ben de öyle yaptım.

İstanbul'un deniz ulaşımının, dolmuş kültürünün ve nostaljisinin en köklü simgelerinden biridir Haliç sandalcıları. Bizans döneminde başlayan, Osmanlı döneminde lonca düzenine kavuşan bu gelenek, yakın zamana dek Haliç'te Eyüp-Sütlüce, Eyüp-Hasköy ve Eminönü-Karaköy arasında insan ve yük taşıyarak şehrin can damarı olmuştur. Eski İstanbullular için sandallar, otobüs ya da tramvay beklemekten çok daha pratik ve hızlı bir ulaşım yoluydu. 5-6 kişilik sandallar hemen dolar, küreklere sürülen bezir yağının kokusu ve küreklerin suya vuran ritmik "şıp şıp" sesleri eşliğinde doğrudan karşı kıyıya hareket ederdi.

Haliç'in orijinal kayığı, "Kancabaş" adı verilen, ince, uzun ve estetik hatlara sahip, süslü kayıktır. 7,5 metre boyunda, 6 yolcu ve 1 serdümen kapasiteli bu zarif tekneler, sadece iki yakayı birleştiren birer ulaşım aracı değil, aynı zamanda İstanbul’un zarafet ve eğlence kültürünün de taşıyıcısıydılar. Özellikle 18. yüzyılda, Lale Devri’nde Kağıthane Deresi ve çevresinde canlanan Sadabad Gezileri’nin başrolünde yine bu sandallar vardı. Saray eşrafı, şairler ve İstanbul halkı; süslü Kancabaşlar ve pazar kayıklarıyla Eminönü ve Eyüp’ten biner, şarkılar ve gazeller eşliğinde Haliç’in sefasına dalarha Sadabad’a uzanırlardı. Şair Nedim'in "Gidelim servi-revânım yürü Sa'd-âbâd'a" dizelerinde bahsettiği o meşhur ve neşeli yolculukların mimarı, Haliç’in o emektar sandalcılarıydı. Ahmet Rasim’den Yahya Kemal’e kadar pek çok edebiyatçının satırlarında bu sandalların izine rastlamak mümkün.

Haliç'in sisli ve silüetli manzarası eşliğinde kürek çeken sandalcılar; Ara Güler'in 1956 tarihli "Haliç Sandalcıları, Eski Galata Köprüsü ve Yeni Cami" karesi başta olmak üzere, İzzet Keribar gibi dünyaca ünlü fotoğraf sanatçılarının en ikonik İstanbul karelerine de konu olmuştur.

Şimdilerde modern köprüler, tramvaylar ve motorlu vapurların yaygınlaşmasıyla bu gelenek, İBB tarafından 2015'te yeniden hizmete alınan elektrikli "Kancabaş Sandalları" ile yapılan geziler ve Eyüp-Sütlüce arası yolcu taşımacılığıyla sürmekte. Bugün Rahmi M. Koç Müzesi önünde ve Haliç sularında boy gösteren bu sandallar; benim de ortaokula başladığım ve birinci sınıfını okuduğum eski Hasköy Ortaokulu’nun hemen yanı başında, geçmişin o dingin sesini bugünün çocuklarına fısıldamaya devam ediyor.
...
Dip Notum;
Hafızadan ve belgelerden süzülen bu yazı;
Nejdet Ertuğ’un Büyük İstanbul Tarihi’ndeki deniz ulaşımı kayıtlarından, Cumhuriyet Gazetesi'nin 1988 tarihli Eyüp Sandalcıları röportajından,Deniz Haber'den,NTV'nin Haliç belgesellerinden ve İBB'nin 2015 Kancabaş projelerinden beslendi. Ara Güler'in objektifinden, Ahmet Rasim ve Yahya Kemal’in satırlarından, Eyüp Lisesi sıralarında dinlediklerimden,2000 yılında Haliç'te tuttuğum fotoğraflı notlardan ve elbette çocukluğumun Hasköy’ünden bugüne kalan hatıra taneciklerinden süzülüp geldi.
 
Geri
Üst